CA DAO, TỤC NGỮ VÀ TRUYỀN THUYẾT DÂN GIAN VIỆT NAM

0
170

Võ Văn Bằng

Ca dao là những câu nói, lời ca ngắn gọn truyền miệng từ đời này qua đời khác với nội dung ca ngợi cảnh vật, con người và kinh nghiệm sống trong dân gian:
“Trên trời có đám mây xanh
Ở giữa mây trắng, xung quanh mây vàng
Ước gì anh lấy được nàng
Thì anh mua gach Bát Tràng về xây
Xây dọc rồi lại xây ngang
Xây hồ bán nguyệt cho nàng rửa chân
Có rửa thì rửa chân tay
Chớ rửa lông mày chết cá ao anh.
Bài ca dao trên ca ngợi thiên nhiên và tình yêu đôi lứa. Vẻ đẹp của thiên nhiên quả thực cao xa vời vợi, vượt ra ngoài tầm mắt và tầm tay của con người nên họ chỉ mơ ước những hình ảnh hiện thực, có thể nắm bắt được, dù phải bỏ công sức “Xây hồ bán nguyệt cho nàng rửa chân”. và khuyên nàng “Chớ rửa lông mày chết cá ao anh”.
Câu nói có vẻ khôi hài, mộc mạc của giới bình dân nhưng nói lên tính tự trọng (Lợi mình và lợi người”.
Bông Sen trong đầm:
“Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh, bông trắng lại chen nhị vàng
Nhị vàng, bông trắng lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”.
Lời văn binh di, trong suốt và hàm chứa một nội dung sâu sắc mà Đạo Phật đã dùng Hoa Sen biểu trưng cho chân lý giải thoát: Hoa sen thường mọc trong bùn lầy nước đọng, môt môi trường hôi hám, nhớp nhúa.
Thế mà khi đủ duyên thỉ hạt nẩy mầm tạo thành chồi “thân” và thân lớn dần vươn lên theo ánh sáng mặt trời. Khi ra khỏi mặt nước, đầu chồi nở ra búp sen trắng, tỏa hương thơm ngào ngạc. Phía dưới là tàn lá sen mầu xanh, nằm là đà trên mặt nước.
Theo triết lý của Phật Giáo, cuộc đời này có năm cái ô uế gọi là ngũ trược: Kiếp trược ( đời sống ô uế), Kiến trược (thấy mê mờ, sai lầm), chúng sanh trược (thân và tâm bị vô minh che lấp), Mạng trược (thọ mạng bị giảm lần), Phiền não trước (tinh thần luôn bất an).

Chuyện thằng Bờm:

“Thằng Bờm có cái quạt mo
Phú ông xin đổi ba bò, chín trâu
Bồm rằng: Bờm chẳng lấy trâu
Phú ông xin đổi một xâu cá mè
Bờm rằng: Bờm chẳng lấy mè
Phú ông xin đổi một bè gỗ lim
Bờm rằng: Bờm chẳng lấy lim
Phú ông xin đổi con chim đồi mồi
Bờm rằng: Bờm chẳng lấy mồi
Phú ông xin đổi nấm xôi, Bờm cười!
Đây là bài ca dao theo dạng thơ lục bát, lời văn bình thường, chữ nghĩa bộc trực, thật tha nhưng mang một tâm lý chân thật:
Một người lớn tuổi, giàu có như ông Phú gia cũng không thể đem vật chất to lớn để đánh đổi một vật tầm thường như cái quạt mo của thằng Bờm. Nó từ chối của cải của ông phú gia vì nó nghĩ rằng ông chỉ nói đùa mà thôi, hơn nữa trong lúc nó đang đói bụng thì ba bò, chín trâu hay những thứ khác cũng chẳng giải quyết được gì? chỉ có một nắm xôi trong lúc nó đói bụng!

TỤC NGỮ:
Là những câu nói ngắn gọn của dân gian, mang ý nghĩa khuyên răng, giáo dục và kinh nghiệm trong đời sống. Thường thường nó có hai nghĩa: đen và bóng: “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”
Nghĩa đen: Thời xưa, học trò phải mang theo lọ mực để viết và không sao tránh khỏi mực dính vào tay và sách vở
Nghĩa bóng: Gần người tốt, mình sẽ học hỏi điều hay, lẻ phải của họ…

NGẠN NGỮ:
Cũng như tục ngữ nhưng có tính chất giáo dục va dùng từ Hán Việt như:
“Dục tốc bất đạt” (hấp tấp thỉ không đạt)
“Ôn cố tri tân” (học cái cũ để biết cái mới)

DANH NGÔN:
Là những câu nói can trường, hùng hồn và bất khuất của các danh nhân, lãnh tụ:
-“Đầu tôi chưa rơi xuống đất, xin bệ hạ chớ lo” (Trần Thủ Độ)
-“Nếu Bệ hạ muốn hàng, xin chặt đầu tôi trước đã!”(Trần Quốc Tuấn)
-“Ta thà làm ma nước Nam, chứ không thèm làm vua đất Bắc” (Trần Bình Trọng)
-“Làm dân một nước tự do còn hơn làm vua một nước nô lệ”
(Lời tuyên bố của vua Bảo Đại trước khi thoái vị).

PHƯƠNG NGÔN:
Là tục ngữ có tính địa phương:
“Vắng chủ nhà, gà vọc niêu tôm (miền Bắc)
“Vắng chủ nhà, gà bươi bếp (miền Trung)
“Vắng chủ nhà, gà mọc đuôi tôm.(miềNam)

CÁCH NGÔN:
Cũng như tục ngư, ngạn ngữ nhưng chỉ có nghĩa đen mà thôi: “Không thầy đố mầy làm nên” “Ăn vóc học hay” “Học thầy không tày học bạn”

CHÂM NGÔN:
Cũng như tục ngữ, ngạn ngữ nhưng có tính cách cá nhân, đoàn thể, tổ chức như châm ngôn của tổ chức Gia Đình Phật Tử là “Bi, Trí, Dũng” (Bi là từ bi. Trí là trí tuệ, Dũng là dũng mãnh).

THÀNH NGỮ:
Là một lời nói hay ý tưởng diễn tả tâm trạng sẵn có nơi con người”
“Trông mặt mà bắt hình dung”
Suy bung ta ra bụng người”
Ngày nay, nói về chế độ phong kiến, người ta thường nói: “Cha truyền, con nối” “Cái dù che được cái cán…

TRUYỀN THUYẾT:
Truyền thuyết là những câu chuyên có liên hệ đến lich sử được truyền khảu từ thế hệ này qua thế hệ khác.
Ví dụ các câu chuyện: Con Rồng cháu Tiên (Lạc Long Quân- Âu Cơ), Sơn Tinh và Thủy Tinh, Thánh Gióng…
Văn chương Việt Nam có từ thời lập quốc dưới dạng truyền khẩu khi chưa có chữ viết, Đó là ca dao, tục ngữ, truyền thuyết như những câu chuyện “Sơn tinh, thủy tinh”, “Mẹ Âu Cơ” (Con Rồng cháu Tiên) Thánh Gióng.
Tư tưởng đẻ ra hành động mà Tổ tiên của chúng ta đã nghĩ đến tiền đồ của dân tộc là “cao chạy xa bay” như Tiên, Rồng mà ngày nay trên hàng triệu con dân Việt Nam đã có mặt khắp năm châu bốn bề.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here