NỮ SĨ HỒ XUÂN HƯƠNG

0
20

Võ Văn Bằng
Tiếp theo kỳ trước

MỘT SỐ THƠ CỦA HỒ XUÂN HƯƠNG

Đánh Đu

“Bốn côt khen ai khéo khéo trồng
Người thì lên đánh, kẻ ngồi trông
Trai du gối hạt lom khom cật
Gái uống lưng cong, ngửa ngửa lòng
Bốn mãnh quân hồng bay phớt phới
Hai hàng chân ngọc duỗi song song
Chơi xuân ai biết xuân chăng tá
Cột nhổ lên rồi, lỗ bỏ không.
Trò chơi “Đánh đu” rất thịnh hành cho cặp trai thanh gái lịch ở Hà Nộilúc xưa. Đến mùa xuân, người ta đào lỗ trồng bốn cột tre lớn ghép thành hai cột trụ, một thanh cây chắc chắn nối hai phần cột trụ với nhau.
Tay đu là hai cây tre già vừa lòng bàn tay cầm và được chốt chắc chắn để người du cầm khi đu. Bàn đu là chỗ người chơi đứng lên đó.
Có hai cách đu: Đơn và cặp. Về cặp gồm một nam, một nữ so tài với nhau trông rất hấp dẫn và đẹp mắt. Họ nhún để đưa mình lên một tầm cao nhất định để được tán thưởng. Với hình ảnh tà áo nhiều màu bay cùng cần đu đưa lên vun vút trong sự reo hò cổ vũ của người xem, thật là hấp dẫn và mạo hiểm!
Thơ trào phúng của Hồ Xuân Hương đã dùng những từ “mẹ đẻ” gồm nghĩa đen và nghĩa bóng từ giới trí thức cho đến bình dân đều hiểu thấu. Tuy mượn hình thức thơ đường luật “Thất ngôn bát cú, tứ tuyệt” nhưng đã chuyển tải tinh thần tự do sáng tác trong cách dùng từ của tác giả như bài
“Quán Khách”:
“Đứng chéo trông theo cảnh hắc heo
Đường đi xiên xẹo, quán cheo leo
Lợp lều mái cỏ tranh xơ xác
Xỏ kẽ cầu tre đốt khẳng kheo
Ba chạc cây xanh hình uốn éo
Một dòng nước biếc cảnh leo teo
Thú vui quên cả niềm lo cũ
Kìa cái diều ai nó lộn lèo
Bà không ngại ngùng khi dùng những danh từ thô tục, nói lái trong dân gian để chê trách các vị sư tu hành không giữ giới luật:
Sư bị làng đuổi
“Cái kiếp tu hành nặng đá đeo
Làm chi một chút tẻo tèo teo
Thuyền từ cũng nuốm về Tây Trúc
Trái gió cho nên phải lộn lèo”
(nặng đá đeo: Huệ Năng đi tu, làm công quả cho nhà chùa, đeo đá vào người để thêm sức nặng mà giả gạo bằng chày đạp. Sau đó trở thành vị tổ thứ sáu (lục tổ) của Trung Hoa.
Thuyền từ: Thuyền từ bi đưa người qua bể khổ “sanh, lão, bênh, tử”. Tây Trúc chỉ nơi đức Phật ra đời và nhâp diệt trong nước Ấn Độ).
Cái trêu nghẹo. hài hước của Hồ Xuân Hương không những đối với nhưng vị quân, sư mà còn đến trời đất nữa!
Thuở học trò, Hồ Xuân Hương có lần vô ý bị té ngã giữa sân trường, bọn học sinh cười rộ lên chế giễu!, Hồ Xuân Hương ứng khẩu thành thơ:
“Dơ tay với thử trời cao thấp
Xoặc cẳng đo xem đất vắn dài”.
Hồ Xuân Hương còn làm thơ “Xướng, họa” để trách Chiêu Hổ”:
Bài xướng 1:
“Anh đồ tỉnh, anh đồ say
Sao anh nghẹo nguyệt giữa ban ngày
Này này chị bảo cho mà biết
Chốn ấy hang hùm chớ mó tay!”
Chiêu Hổ họa lại:
“ Này ông tỉnh , này ông say
Này ông nghẹo nguyệt giữa ban ngày
Hang hùm ví bẵng không ai mó
Sao có hùm con bỗng trốc tay”. (Hùm: hổ con)
Bài xướng sồ 2: Trách Chiêu Hổ
“Sao nói rằng năm lại có ba
Trách người quân tử hẹn sai ra
Bao giờ thông thả lên chơi nguyệt
Nhớ hái cho xem nắm lá đa”
Chiêu Hổ họa lại:
“Rằng gián thì năm lại có ba
Bởi người thục nữ tính không ra
Ừ rồi, thông thả lên chơi nguyệt
Cho cả cành đa lẫn củ đa
Theo huyền thoại, trên mặt trăng có cây đa và thằng Cuội ngồi dưới gốc. Cuội còn là một tên trong truyên xưa thường hay nói dối nên tên “nói Cuội” là nói “nói dối”.
Chiêu Hổ lên chơi trên cung trăng rồi hái cho Hồ Xuân Hương cành đa lẫn củ đa là chuyện nói dối.
Gián là tiền gián, 5 đồng tiền gián hay 3 đồng tiển quí bằng 180 tiền kẽm.
Nói tóm lại, chữ Nôm có một vai trò nổi bậc trong tác phẩm văn chương Việt Nam, tạo nên những tác phẩm bất hủ như là Chinh Phụ Ngâm của Đoàn Thị Điểm (1705- 1748), truyện Kiều của Nguyễn Du (1766- 1820)…Và, đặc biệt thơ của Hồ Xuân Hương đã hoàn tất thơ bằng chữ Nôm nên được gọi là “bà chúa của thơ Nôm” )
Ngoài ra, Hồ Xuân Hương cũng như các văn nghệ sĩ đồng thời đã có một phản ứng mạnh mẽ trước làn gió văn minh của Tây phương, đã tạo ra một cuộc cách mạng về tư tưởng mà theo học thuyết S. Freud hay phân tâm học cho rằng: “Quá trình sáng tạo nghệ thuật của người nghệ sĩ không chỉ có ý thức, tiềm thức và có ngay trong vô thức và khi gặp cơ hội “duyên” thì bộc phát dữ dội như trường hợp thơ văn của nữ sĩ Hồ Xuân Hương.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here