Afghanistan khiến Châu Á hoài nghi và Trung Quốc ‘lên gân’

0
132
Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris cố gắng trấn an các đồng minh Châu Á

Như nhiều quốc gia khác trên thế giới, hàng triệu người Châu Á bị sốc trước cảnh tượng người dân Afghanistan tuyệt vọng tìm cách thoát khỏi Taliban. Và nhiều người tự hỏi liệu còn có thể tin tưởng nước Mỹ.
Tối chủ nhật 22/8, chỉ 1 tuần sau khi thủ đô Kabul của Afghanistan rơi vào tay Taliban, Phó Tổng thống Mỹ Kamala Harris đã đáp xuống Singapore bắt đầu chuyến công du Châu Á.
Bà Harris đã tìm cách trấn an khi nói rằng Châu Á là khu vực “ưu tiên hàng đầu” của Mỹ.
Thế nhưng điều này liệu có giúp làm an lòng giới hoài nghi tại Châu Á?
Và liệu Mỹ có thể đẩy lùi các nỗ lực của Trung Quốc nhằm tận dụng được điều mà một số người cho là một cơ hội vàng cho các chiến dịch tuyên truyền chống Mỹ?

Lời thì thầm đầy lo lắng

Vào hôm thứ hai 23/8, Thủ tướng Singapore Lý Hiển Long đưa ra nhận định nhiều quốc gia trong khu vực đang theo dõi cách mà nước Mỹ tự thay đổi lập trường trong việc rút quân khỏi Afghanistan.
Đối với 2 đồng minh lớn nhất của Mỹ tại Châu Á là Hàn Quốc và Nhật Bản thì niềm tin của người dân dành cho Mỹ phần lớn không bị ảnh hưởng – thế nhưng cũng có những lời thì thầm đầy lo lắng từ một số bộ phận.
Một số người theo đường lối bảo thủ đã kêu gọi tăng cường sức mạnh quân sự, tranh luận rằng không thể tin hoàn toàn vào lời hứa của nước Mỹ sẽ hậu thuẫn quốc gia của họ khi có xung đột.
Mỹ hiện thời có hàng chục ngàn binh sĩ đồn trú tại Nhật Bản và Hàn Quốc, thế nhưng chính sách “Nước Mỹ trên hết” của Cựu Tổng thống Donald Trump đã làm xấu đi các mối quan hệ đồng minh.
Trong một cuộc phỏng vấn trên ABC News hồi tuần rồi, Tổng thống Mỹ Joe Biden cho rằng “có một sự khác biệt căn bản” giữa Afghanistan và các đồng minh như Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan, và cho biết “thậm chí không thể so sánh sự khác biệt” này.
Giới chuyên gia cũng đồng ý về lập luận đó là, Afghanistan không giống những quốc gia phát triển khác tại Châu Á, vốn có lực lượng quân sự hùng hậu cùng chính phủ vững mạnh. Là các thể chế dân chủ tại Châu Á, những quốc gia này cùng chia sẻ những giá trị tương đồng với Mỹ và trở thành các đối tác thương mại và quân sự quan trọng. Và những nước như Hàn Quốc đã hình thành nền tảng cho chiến lược quân sự của Mỹ tại Châu Á, và việc Mỹ sẽ sớm rút quân đội về nước là chuyện sẽ không thể sớm xảy ra.

‘Nước Mỹ mang đến sự tàn phá’

Trong khi sự bất định lan truyền nhanh chóng thì Trung Quốc đã tăng cường ngôn từ của mình.
Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị hôm tuần rồi cho biết việc Mỹ “vội vã” rút quân khỏi Afghanistan đã gây ra “một tác động tiêu cực nghiêm trọng” trong khi một số nhân vật theo đường lối diều hâu trong chính phủ và truyền thông nhà nước Trung Quốc thì còn đi một bước xa hơn.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Triệu Lập Kiên thì liên tục so sánh với việc Mỹ rút quân khỏi Sài Gòn, trong khi người đồng nghiệp Hoa Xuân Oánh thì gọi Mỹ “mang đến sự tàn phá”, cho biết thêm rằng “bất kỳ nơi nào mà có nước Mỹ đặt chân đến…thì chúng ta sẽ chứng kiến sự hỗn loạn, chia rẽ, gia đình ly tán, cái chết và những vết thẹo trong một mớ hỗn độn mà quốc gia này để lại.”
Hoàn Cầu Thời báo, cơ quan ngôn luận theo chủ nghĩa dân tộc của Trung Quốc thì trong một bài xã luận đã kêu gọi Đài Loan “ngừng ngay chuyện kết giao với lực lượng Mỹ chống Trung Quốc lục địa”, lập luận rằng nước Mỹ sẽ không quan tâm đến chuyện tiến hành một cuộc chiến tranh tốn kém với Trung Quốc liên qua đến vấn đề Đài Loan.
Tổng Biên tập của Hoàn Cầu Thời báo đã đăng tải dòng tweet này.
Bỏ qua Twitter tin, 1
After the fall of the Kabul regime, the Taiwan authorities must be trembling. Don’t look forward to the US to protect them. Taipei officials need to quietly mail-order a Five-Star Red Flag from the Chinese mainland. It will be useful one day when they surrender to the PLA. — Hu Xijin (@HuXijin_GT) August 16, 2021 Đài Loan đã mua vũ khí từ Mỹ, tự xem mình là một quốc gia độc lập trong khi Trung Quốc xem Đài Loan là một tỉnh ly khai và phải được thống nhất, thậm chí nếu cần sẽ sử dụng vũ lực. Đài Loan đã chống trả trong những ngày gần đây khi liên tục so sánh Trung Quốc với Taliban. Thủ tướng Đài Loan Tô Trinh Xương hồi tuần rồi tuyên bố rằng “lực lượng nước ngoài” nào muốn xâm lược Đài Loan là “ảo tưởng”, trong khi Ngoại trưởng Đài Loan Joseph Wu thì nói điều này:
Bỏ qua Twitter tin, 2
Thanks for upholding the wishes & best interests of the people of #Taiwan. They include democracy & freedom from communism, authoritarianism & crimes against humanity. #China dreams of emulating the #Taliban, but let me be blunt: We’ve got the will & means to defend ourselves. JW https://t.co/p71Mru2RLl — Ministry of Foreign Affairs, ROC (Taiwan) (@MOFA_Taiwan) August 21, 2021 Cuối Twitter tin, 2
Tình hình này đã không được Tổng thống Biden hậu thuẫn, trong cuộc phỏng vấn với ABC News, ông Biden dường như đã xếp chung Đài Loan với Hàn Quốc và Nhật Bản, những quốc gia mà Mỹ có hiệp ước chính thức, theo đó sẽ bảo vệ nếu chiến tranh bùng phát. Không giống những quốc gia khác, Đài Loan không có hiệp ước phòng vệ với Mỹ và chỉ có một sự đảm bảo an ninh ngầm.
Sau đó, giới chức Mỹ cho rằng chính sách “sự mơ hồ chiến lược” về Đài Loan đã không thay đổi, nhưng điều đó lại chỉ giúp truyền thông nhà nước Trung Quốc lại có thêm căn cứ để công kích Mỹ.
Joe Biden nói hớ về ‘bảo vệ Đài Loan’ hay khéo léo dọa Trung Quốc?
Việc Mỹ rút quân khỏi Afghanistan, nói theo cách khác đã là một cơ hội vàng cho Trung Quốc để thuyết phục người dân Châu Á rằng nước Mỹ không đáng tin cậy, các chuyên gia nhận định.
“Một luận điểm bao quát của chiến dịch tuyên truyền này là tăng cường áp lực của công chúng lên các chính phủ có sự hợp tác chặt chẽ với Mỹ, và làm suy yếu các mối quan hệ đó,” Ian Chong, Phó Giáo Sư chuyên ngành Khoa học Chính trị từ Đại học Quốc gia Singapore nhận định.

Bước đi thận trọng

Thế nhưng vấn đề Afghanistan cũng không phải là cơ hội vàng trên trời rơi xuống cho Trung Quốc.
Bonnie Glaser, một chuyên gia về Châu Á từ German Marshall Fund nhận định Bắc Kinh thấy những thay đổi gần đây ở Afghanistan mang tính rủi ro hơn là có ích lợi. “Người dân Trung Quốc rất lo lắng về nguy cơ tiềm tàng từ sự bất ổn và Afghanistan tiếp tục trở thành nơi trú ẩn cho các tay súng và khủng bố,”, bà Bonnie nói.
Trong một động thái dựa trên tình hình thực tế, Trung Quốc đã mời Taliban hội đàm hồi tháng rồi, đề xuất sự hỗ trợ về kinh tế nhưng cũng nhấn mạnh rằng Afghanistan không nên được sử dụng là một căn cứ điểm cho những kẻ khủng bố.
Trung Quốc cũng có những lợi ích kinh tế tại Afghanistan: các công ty của Trung Quốc đã ký những hợp đồng khai thác quặng đồng và dầu mỏ trị giá hàng triệu đôla Mỹ tại đây.
Thế nhưng về phía trong nước, Trung Quốc đã phải chật vật trong chuyện thuyết phục một số bộ phận công chúng về liên minh mang tính thận trọng này, những người vốn kinh hãi Taliban.
Khi Taliban giành quyền kiểm soát Afghanistan hồi tuần rồi thì Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hoa Xuân Oánh nói rằng Trung Quốc tôn trọng “quyền lựa chọn của người dân Afghanistan”. Cụm từ này nhanh chóng bị phản pháo và bị cáo buộc che giấu sự thật trên mạng xã hội Trung Quốc.
Vào thời điểm gia tăng nhận thức về quyền lợi của phụ nữa tại Trung Quốc thì nhiều người trên mạng cũng chỉ trích cách Taliban đối xử với phụ nữ Afghanistan.
Cũng có sự thật rằng Bắc Kinh hiện nay phải đối phó với một nhóm chiến binh Hồi giáo ngay cửa ngõ, vào thời điểm đang có cuộc đàn áp tàn bạo đối với cộng đồng thiểu số Hồi giáo ngay trong nước, nhân danh chống lại chủ nghĩa cực đoan.
Với việc đàn áp cộng đồng người Duy Ngô Nhĩ, “chính phủ trung ương Trung Quốc đã khiến người dân trở nên mất lòng tin vào các nhóm tôn giáo. Vì vậy mối liên hệ với Taliban có thể gặp vấn đề vì mang tính tương phản,” Tiến sĩ Chong nói.
“Điều Trung Quốc đang làm hiện nay là đạt được bất kỳ lợi ích chiến lược nào mà họ có được. Thế như [loại thành quả đó] có thể được chuyển hóa thành điều gì thì không có gì là chắc chắn cả. Chúng ta thậm chí không biết Afghanistan sẽ theo hướng đi nào vào thời điểm này.”

Mọi chú ý đổ dồn vào Mỹ

Một số nhà quan sát, như bà Glaser, thì tin rằng việc Mỹ rút quân khỏi Afghaistan không phải là “lời cảnh báo về sự chấm dứt sự lãnh đạo của Mỹ”, và rằng các đồng minh của Mỹ sẽ được tái đảm bảo rằng Washington sẽ quan tâm hơn đến khu vực và sự cạnh tranh đối với Trung Quốc.
Trong bài phát biểu vào hôm qua tại Singapore, bà Harris cũng phát đi một tầm nhìn về sự trung thành của Mỹ đối với Châu Á. Bà Harris cho rằng ‘không có sự nghi ngờ gì nữa là nước Mỹ có những lợi ích và cam kết lâu bền trong khu vực cũng như…những cam kết này bao gồm lĩnh vực an ninh”, và hứa rằng Mỹ “sẽ đầu tư thời gian và năng lực” nhằm củng cố các mối quan hệ.
James Crabtree, Giám đốc điều hành của Viện nghiên cứu II-SS Asia cho biết thêm rằng chuyến công du bà Harris là một trong một số chuyến đi của các quan chức hàng đầu trong chính quyền của ông Biden đến Châu Á trong những tháng gần đây.
“Mỹ đã phản hồi trước một loạt các chỉ trích đầu tiên như “Quý vị đã quên mất chúng tôi’ – rồi giờ đã xuất hiện,” ông James cho biết.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here