Covid-19: Đã tiêm vaccine vẫn có thể nhiễm bệnh, làm lây bệnh

0
44
Israel đã chích ngừa hơn nửa dân số vào cuối tháng Giêng, khiến cho nước này trở thành địa điểm tốt để nghiên cứu vaccine hiệu quả ra sao với vấn đề ngăn ngừa lây nhiễm

Không có bằng chứng nào cho thấy bất kỳ loại vaccine phòng tránh Covid-19 nào hiện nay có thể giúp tránh nhiễm bệnh hoàn toàn – và điều này ảnh hưởng tới mong muốn tạo miễn dịch cộng đồng.
Đó là ngày 17/06/2009. Một cậu bé 11 tuổi từ Anh bay trở về Mỹ – và vô tình mang theo một thứ trong cơ thể.
Cuối tuần đó, khi đang tham dự khóa học giáo lý ở Hạt Sullivan, New York, cậu bị triệu chứng sưng phù tuyến nước bọt. Cậu bé đã bị quai bị, căn bệnh hô hấp lây truyền do tiếp xúc với giọt bắn trong không khí.
Trong khi đó, khóa học giáo lý vẫn tiếp tục. 400 đứa trẻ khác cùng tham dự dành nhiều giờ mỗi ngày tương tác và trao đổi trực tiếp với nhau trong thời gian kéo dài – đặc biệt, một bài học trong Chính Thống Giáo Do Thái đòi hỏi người học ngồi đối diện với bạn học, gọi là chavrusa, ở cùng một bàn học hẹp, khi phân tích và thảo luận về lời răn trong pháp điển Do Thái Talmud.
Đến khi chương trình kết thúc, có 22 em khác nhiễm bệnh, cùng với ba người lớn.
Khi các em học sinh này về nhà, virus đã lây khắp Brooklyn và Rockland County, sau đó lây tới Ocean County và Orange County.
Tổng kết đợt dịch bùng phát kéo dài một năm, ít nhất 3.502 người đã nhiễm bệnh.
Khi các nhà khoa học phân tích xem điều gì đã xảy ra, họ cho rằng cách ngồi học chavrusa có thể đã khiến “virus quai bị lây lan cực kỳ hiệu quả”.
Nhưng điều có vẻ đáng ngạc nhiên nhất trong vụ việc này đó là người siêu lây nhiễm lại là người đã chích đủ các loại vaccine ngừa sởi, quai bị và rubella (MMR).
Có vẻ như cậu bé có một số khả năng miễn dịch – như những bạn khác đã chích ngừa, cậu có triệu chứng bệnh khá nhẹ và không bị biến chứng – nhưng cậu vẫn có thể nhiễm virus và lây cho người khác.
Trong thực tế, hầu hết các loại vaccine không bảo vệ ta hoàn toàn khỏi nguy cơ nhiễm bệnh, dù chúng có thể khiến triệu chứng không xuất hiện.
Kết quả là người đã chích ngừa không biết họ mang mầm bệnh và làm lây lan sang người khác.
Đôi khi, họ là nguồn gây bùng phát dịch bệnh.
Miễn dịch ‘hiệu quả’ và miễn dịch ‘khử trùng’
Có hai kiểu miễn dịch mà bạn có thể đạt được nhờ chích ngừa.
Một loại gọi là miễn dịch “hiệu quả”, nghĩa là có thể ngăn cản mầm bệnh, không cho bệnh tình trở nặng, nhưng không thể ngăn ngừa được việc cơ thể bị nhiễm bệnh hoặc làm lây lan sang người khác.
Loại kia là “miễn dịch khử trùng”, có nghĩa là ngăn cản hoàn toàn không cho tình trạng lây nhiễm xảy ra, và thậm chí ngăn chặn được cả các ca bệnh không triệu chứng.
Kiểu miễn dịch thứ hai là điều mà mọi nghiên cứu vaccine đều khao khát và tìm cách vươn tới, nhưng hiếm khi đạt được.
Lấy bệnh viêm màng não làm ví dụ.
Với loại viêm màng não do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có nhiều loại vaccine cho hàng chục chủng vi khuẩn khác nhau.
Ba loại vaccine được tiêm ở Mỹ gồm có MCV4, MPSV4 và MenB – có thể giúp ngăn ngừa 85-90% số ca bệnh. Tuy nhiên, nhiều trường hợp cho thấy việc tiêm vaccine vẫn khiến người đã tiêm có thể mang vi khuẩn gây bệnh.
Vi khuẩn có thể ẩn trong mũi hay ở phần cuối khoang họng, từ vị trí đó chúng có thể lây lan qua người khác khi người bệnh hắt hơi, ho, hôn hoặc hút thuốc chung và xài dao nĩa chung.
Trong một nghiên cứu tiến hành trên sinh viên đại học ở Anh Quốc, vaccine không hiệu quả trong bốn tuần sau khi tiêm với một tỷ lệ những người mang mầm bệnh. “Hai loại vaccine viêm màng não có thể có hiệu ứng rất khác nhau về việc người được tiêm có làm lây bệnh hay không,” Keith Neal, giáo sư danh dự về dịch tễ học tại Đại học Nottingham cho biết. “Nhưng chỉ có một phần nhỏ số người có vi khuẩn sẽ phát triển thành bệnh viêm màng não [trong cộng đồng đã tiêm ngừa đầy đủ] vì họ đã có miễn dịch với bệnh.”
Bạn vẫn có thể nhiễm bệnh ho gà, viêm gan B, quai bị và (thông thường, nhưng không hẳn lúc nào cũng đúng, là) bệnh cúm, bất kể bạn đã chích ngừa hay chưa – tuy nhiên việc tiêm chủng cực kỳ hiệu quả trong việc giúp ta tránh được tình trạng bệnh trở nặng hoặc phải nhập viện. Cách hoạt động của ‘miễn dịch khử trùng’
Dù miễn dịch hiệu quả thường có được nhờ sự kết hợp của các tế bào bạch cầu – như tế bào B và T – cùng với kháng thể, nhưng miễn dịch khử trùng thường là về phần kháng thể.
Cụ thể là, nó phụ thuộc vào kháng thể trung hòa, bảo vệ cơ thể khỏi mầm bệnh nhờ vào khả năng bám lên bề mặt bên ngoài và tránh không cho chúng tương tác với mục tiêu nhắm đến, như các tế bào nằm trong mũi, cổ họng hoặc phổi.
Trong trường hợp Covid-19, kháng thể trung hòa nhận biết được virus sẽ bám vào protein gai trên bề mặt virus, là bộ phận mà virus sử dụng để xâm nhập vào các tế bào.
Để đạt được khả năng miễn dịch khử trùng, vaccine phải kích thích đủ số lượng kháng thể này để bắt lại được bất kỳ mảnh tế bào virus nào lọt vào cơ thể và nhanh chóng vô hiệu hóa chúng.
Các loại vaccine Covid-19 đem lại kiểu miễn dịch nào?
“Nói ngắn gọn là chúng ta không biết, vì chúng quá mới,” Neal nói.
Cho đến nay, các loại vaccine ngừa Covid-19 đã có vẫn chưa được đánh giá về khả năng tránh lây nhiễm – dù giờ đây tiêu chí này đang được đánh giá với nhiều loại vaccine.
Thay vào đó, tính hiệu quả của các loại vaccine này được đánh giá bằng cách xem xét xem liệu nó có thể ngăn ngừa để các triệu chứng không trở nên nghiêm trọng hơn hay không.
“Điều đó có nghĩa là ta lập mục tiêu khá thực dụng,” Danny Altmann, giáo sư về miễn dịch tại Trường Imperial College London cho biết.
Các nhà khoa học đã biết kháng thể trong cơ thể người phát triển sau khi bị nhiễm Covid-19 không hẳn lúc nào cũng giúp họ tránh bị tái nhiễm bệnh.
Một nghiên cứu tiến hành với nhân viên y tế ở Anh cho thấy là những người đã có kháng thể vào thời điểm nghiên cứu bắt đầu – được cho là từ lần nhiễm bệnh trước – có 17% khả năng nhiễm bệnh lần hai.
Khoảng 66% số các ca này là không có triệu chứng, nhưng vấn đề là người ta cho rằng một người không có triệu chứng vẫn có nguy cơ làm lây virus cho người khác.
“Với virus như loại này, tôi gần như nghĩ rằng đòi hỏi nhiều như vậy với vaccine là quá mức,” Altmann cho biết. “Cực kỳ, cực kỳ khó đạt được.”
Đáng mừng là, đây không hẳn là phần kết của câu chuyện.
Có một số chỉ dấu từ sớm cho thấy một số loại vaccine có thể giảm thiểu khả năng lây bệnh, thậm chí chúng có thể loại bỏ hoàn toàn chuyện lây nhiễm.
Một cách mà nó có thể làm là giảm thiểu số lượng tế bào virus trong cơ thể người.
“Có vẻ như là nếu vaccine giúp mọi người ít bệnh hơn, thì họ cũng sinh ra ít virus hơn, và vì vậy sẽ khó lây nhiễm hơn, nhưng đó chỉ là lý thuyết,” Neal nói.
Người ta cũng khó mà chứng minh được khả năng miễn dịch khử trùng.
Vì hầu hết các thử nghiệm lâm sàng không kiểm tra xem liệu vaccine có ngăn ngừa được tình trạng lây nhiễm hay không, các nhà khoa học hiện vẫn đang xem liệu chúng có tác động gì hay không tới tỷ lệ lây nhiễm ở những nơi đã tiêm ngừa rộng rãi.
Ở Anh Quốc, bạn có thể trông đợi là nếu vaccine có hiệu quả thì tình trạng bùng dịch ở nhà dưỡng lão sẽ khó xảy ra hơn – đây là những nơi hiện đang được ưu tiên chích ngừa. Nhưng đây cũng là vấn đề.
“Có hai yếu tố,” Neal nói. “Chúng ta có biện pháp phong tỏa và tiêm ngừa. Vì vậy thực ra khó mà tách biệt chúng được. Liệu đó là nhờ vaccine hay là nhờ phong tỏa, cách ly, hay là nhờ sự phối hợp của cả hai?”
Đây là những gì hiện ta đã biết về khả năng của vaccine trong giảm thiểu lây nhiễm bệnh. (Nhưng trước hết, để tránh gây hiểu lầm, chúng tôi sẽ không đề cập đến thông tin về khả năng giúp tránh xuất hiện triệu chứng bệnh hay bảo vệ người không bị bệnh trong bài viết này.)
Oxford-AstraZeneca
Quay lại thời gian tháng Bảy năm ngoái, một nghiên cứu về hiệu quả của loại vaccine này trên loài khỉ rhesus cho thấy một số kết quả khả quan – đây là loài động vật có cấu trúc phổi tương tự con người.
Người ta phát hiện những con khỉ không bị tình trạng bệnh trở nặng, nhưng vaccine không giúp chúng tránh bị nhiễm bệnh Covid-19.
Những con khỉ đã tiêm ngừa bị nhiễm bệnh tương tự như những con chưa tiêm, dù chúng có ít tế bào virus trong phổi hơn so với nhóm chưa tiêm.
Nhóm tác giả ghi chép rằng kết quả nghiên cứu của họ cho thấy vaccine có thể không giúp ngăn cản tình trạng lây lan virus, “tuy nhiên, nó có thể giúp giảm tình trạng ốm bệnh đáng kể”.
Tua nhanh đến giai đoạn thử nghiệm thứ III, và bức tranh trở nên phức tạp hơn.
Điều khác thường là việc thử nghiệm trong giai đoạn này không chỉ là vaccine Oxford-AstraZeneca hoặc giả dược được đem chích hai liều cho người tham gia thử nghiệm hai liều – mà trong trường hợp này, giả dược chính là vaccine phòng bệnh viêm màng não – rồi sau đó những người tham gia thử nghiệm được theo dõi xem có tiến triển bất cứ triệu chứng nào nhiều tuần sau đó không.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here